Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 1.

Chỉ mới cách đây 3 tháng, chúng ta bước vào thập kỉ mới với niềm tin rằng mọi thứ sẽ thay đổi, mọi thứ sẽ tốt hơn thay vì phải gồng gánh trên vai đại dịch Covid-19. Những đường biên địa lý không còn là chướng ngại quá lớn để dịch bệnh lây lan chỉ trong vòng chưa đầy hai tháng. Những cuộc “chuyển mình” của Covid-19 lan nhanh ngoài biên giới Trung Quốc khi những ca nhiễm đầu tiên ghi nhận ở Thái Lan, dịch chuyển sang nước Mỹ xa xôi và giờ đây nó đã thực sự gây náo loạn tất cả các nước phương Tây.

Nếu giáo dục là sức mạnh của một quốc gia thì giờ đây nó đã bị lung lay phần nào bởi sức tàn phá kinh khủng của virus. Hai tháng qua, chúng ta chứng kiến sự khó khăn chưa từng có trong ngành giáo dục cả thế giới. Hàng loạt trường học buộc phải đóng cửa, các tỉnh thành đắn đo lùi từ quyết định nghỉ học này đến quyết định nghỉ học khác. Học trò rủ nhau học trực tuyến với những phần mềm chưa bao giờ nghĩ sẽ đụng đến, sự tương tác gói gọn trong màn hình máy tính… Những bức ảnh cứ thế len lỏi khắp mạng xã hội khiến người ta bàn tán nhiều về “kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử” và áp lực đặt nặng trên vai những người quyết sách học đường.

Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 3.

Trong gần 2 tháng qua, hàng loạt công văn khẩn được gửi giữa đêm thông báo học sinh, sinh viên nghỉ học. Không ai biết chắc chắn thời điểm an toàn các trường mở cửa trở lại khi số ca nhiễm ngày một tăng lên. Nhưng ai cũng hiểu đại dịch đã làm đảo lộn một kiểu giáo dục quá đỗi quen thuộc, khiến nhiều ngôi trường và học sinh lúng túng chuyển sang giảng dạy trực tuyến. Việc học dần được số hóa, cách dạy được chẻ ra trên nhiều nền tảng tóm gọn trong hai từ “thích nghi” để vượt qua tâm bão.

Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 4.

Thầy Phạm Duy Khôi (Giáo viên Ngữ văn, trường Trung học thực hành – Đại học Sư phạm TP.HCM)

Học sinh dần mày mò cách sử dụng các ứng dụng họp hành trực tuyến và hiểu được nguyên tắc vận hành của lớp học online. Không ít thầy cô vẫn thường xuyên đến trường hoàn thành việc khun khử khuẩn và thiết kế các bài dạy trực tuyến. Giảng viên ngoài việc nâng cao năng lực chuyên môn, bài giảng thì tập trung vào công việc dang dở, tập trung nghiên cứu khoa học. Dường như ai cũng hiểu thời gian là giới hạn nên cố gắng không để thời gian rảnh trở nên dư thừa và vô nghĩa.

Về mặt lý thuyết là vậy, song, thực tiễn lại khó khăn nhiều hơn thế.

Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 5.

Không chỉ học sinh “kêu khóc” mà đến giáo viên cũng cần xã hội chung tay giải cứu. Nhiều thầy cô trường tư, giáo viên hợp đồng ở trường công hay giáo viên Mầm non rơi vào cảnh không lương mùa dịch. Có ai ngờ những giáo viên lương tháng hàng chục triệu đồng, ngày ngày đến trường “mưa chẳng đến mặt, nắng chẳng đến đầu” mà giờ đây đành nhìn nhau ái ngại vì không biết thu nhập tháng này có được hưởng không. Nhiều giáo viên đành hủy hợp đồng, xoay xở đủ việc như làm công nhân, thợ may, lau nhà thuê, bóc vỏ tôm… Trường tư không có nguồn thu tài chính từ học phí, giờ đây lại thêm chật vật vì gồng gánh tiền bảo hiểm với chi phí mặt bằng. Lương cho giáo viên không có, dù lạc quan đến mấy thì đội ngũ Ban Giám hiệu cũng không giấu nổi những nỗi lo cơm áo gạo tiền. Thời gian quay lại trường chưa biết bao giờ nhưng 2 từ “phá sản” đã cận kề ngay trước mắt.

Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 6.

Thế hệ học sinh bây giờ vẫn lớn lên với những lớp học truyền thống, mọi thứ diễn ra và gói gọn trên chiếc bảng đen – phấn trắng. Sự đời khó lường, có ai ngờ biến cố lớn đột nhiên xảy ra khiến cho vai trò độc tôn của việc học truyền thống tưởng chừng không thể nào thay đổi, bỗng chốc trở nên vô giá trị trong thời đại khó khăn này. Nhưng sự thay thế của học trực tuyến liệu đã thực sự hiệu quả? Vì cách dạy quá mới nên nhiều người đành ngao ngán giá như mạng không nghẽn, tài liệu được bổ sung nhiều hơn… Cuộc đời không cho phép ta dùng quá nhiều từ “giá như” vì chúng có thể ập đến như những tảng đá chèn mất lối đi của chính mình. Những giá trị bền vững, tôi công nhận nên giữ lại nhưng những thứ tốt đẹp đang chờ thay đổi, tôi mong bạn dũng cảm đón nhận và thay đổi chính mình để vận hành cuộc sống tốt đẹp hơn.

Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 7.
Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 8.

Nếu bạn hỏi tôi nơi nào an toàn nhất? Nhất định đó là trường học!

Dù biết bao địa phương đã cho học sinh THPT quay trở lại một thời gian nhưng tuyệt nhiên không hề có ca lây nhiễm chéo nào từ học sinh. Từ lúc dịch bắt đầu bùng phát, các tỉnh đã chỉ đạo quyết liệt việc phun trùng khử khuẩn trường học, tuyên truyền đến cha mẹ phụ huynh và học sinh, tập huấn giáo viên và đội ngũ cán bộ kĩ năng cần thiết khi phát hiện trường hợp có dấu hiệu bất thường. Nhiều thầy cô sẵn sàng hi sinh thời gian nghỉ để đến trường trực tiếp dọn dẹp và thiết kế bài giảng.

Ngay khi Bộ GD-ĐT quán triệt việc dạy học online, Sở GD-ĐT các tỉnh đã có công văn hướng dẫn việc dạy trực tuyến, một số nơi còn triển khai dạy học trên truyền hình. Mọi nỗ lực đều chỉ mong không học sinh nào bị thất học mùa dịch và giúp học trò cuối cấp an tâm rằng việc thi cử vẫn diễn ra bình thường, sự cạnh tranh công bằng vào các trường đại học top vẫn sẽ được đảm bảo. Chúng ta luôn cần những chính sách cứng rắn, quyết liệt và linh hoạt như thế, để đảm bảo cuộc sống và sự an tâm của học sinh giữa “sóng thần” Covid-19.

Trường học, ký túc xá... vắng bóng sinh viên

Bức tranh mùa dịch có thể không đầy những màu sắc rực rỡ nhưng chắc chắn luôn có những điểm sáng để chúng ta tin tưởng rằng giáo dục luôn công bằng và tình người vẫn luôn ở đó. Trong khi các nỗi lo cơm áo gạo tiền vẫn đang chồng chất, nhiều trường tư bằng mọi giá vẫn nhất quyết trả đủ tiền lương cho giáo viên.

Hiệu trưởng THPT Marie Curie cam kết trả đủ lương trong tháng 2 và tháng 3, không quên nhắn nhủ các thầy cô giáo: “Mọi người hạn chế tiêu xài hạn chế để cầm cự trong lúc khó khăn này”. Hội đồng Quản trị trường THCS & THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm chọn vay tiền ngân hàng hoặc vay ngắn hạn phụ huynh trả lương giáo viên nhưng nhất quyết không nhận phí dạy online. Kết quả sau 2 ngày thông báo, trường đã nhận được hơn 1 tỷ đồng. Không chỉ là đoàn kết bên nhau mùa dịch, họ nhận ra gốc rễ việc duy trì trường học là sự công bằng với giáo viên và chỉ có đối xử tốt với nhà giáo, học sinh mới học được những bài giảng chất lượng nhất.

Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 10.
Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 11.

Suốt nhiều năm nay, chúng ta mải chạy theo một guồng quay giáo dục quen thuộc đến mức thực hiện trong vô thức, để đến khi một đại dịch bùng phát mới nhận ra cái đó đã quá lỗi thời và bế tắc đến cỡ nào. Covid-19 làm cho chúng ta nhận ra bản chất việc học cần thay đổi. Sự chông chênh của cách dạy truyền thống khi đất nước có đại dịch, học online có thể tiết kiệm thời gian và hiệu quả nếu ta biết cách duy trì thường xuyên hơn…. Chỉ khi có những biến cố thế này mới làm lộ rõ nhưng phần xấu mà chúng ta cố gắng che đậy và nhìn nhận đúng hơn về việc dạy và học trước đây.

“Chúng ta có thể coi đây là một khoảng thời gian tạm nghỉ ngơi, dĩ nhiên không phải ai cũng thích việc nghỉ ngơi nhưng nếu bi quan hay lo lắng thì tình hình cũng chỉ tệ hơn thôi. Blending Learning và Online Learning phổ biến ở các nước phát triển từ khá lâu, nhưng ở Việt Nam vẫn ưa chuộng giáo dục truyền thống. Đây là cơ hội cho các trung tâm, tổ chức, từ nhỏ đến lớn hay cả ngành giáo dục, tận dụng và phát triển nguồn lực để xây dựng và cải thiện chất lượng bài giảng trực tuyến, tạo thêm nguồn bài giảng trực tuyến thu sẵn cũng như giảng dạy trực tiếp qua Internet. Về lâu dài, tạo ra thêm tài nguyên để khai thác kinh doanh cũng như đối phó tốt với tình hình nghỉ học kéo dài.

Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 12.

Bên cạnh đó chúng ta cần linh hoạt trong việc dạy học và thi cử đặc biệt trong thời điểm khó khăn như hiện nay. Rất nhiều phương án được đề xuất như tiếp tục lùi khung thời gian năm học, chỉ thi một số môn chính, tinh giản kiến thức không cần thiết để học sinh cuối cấp có thêm nhiều thời gian ôn tập... Đặc biệt, chúng ta cần có phương án dự trù cho những tình huống khẩn cấp để đảm bảo học sinh sau khi quay lại trường có thể học tập hiệu quả nhất.

Covid-19 không phải virus mới xuất hiện khi biến thể của nó trước đây là SARS 2003, Mers_CoV năm 2012. Hai dịch bệnh có nguyên nhân từ Covid-19 đều đã dẫn đến tình trạng khẩn cấp toàn cầu. Dù hết dịch thì chúng ta cũng không thể biết bao giờ lại đối mặt với một “cơn bão” nữa. Thế giới luôn thay đổi khó lường như vậy, và con người sẽ lại như chiếc máy giặt bị quăng quật trong những tháng tới. Cách tốt nhất là chuẩn bị kỹ càng cho hiện tại, thay đổi và coi đây là cơ hội cho những ai biết tận dụng để không lãng phí thời gian.

Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 13.

Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 15.
Kỳ nghỉ Tết dài nhất lịch sử của ngành Giáo dục Việt Nam - Ảnh 16.

Dù virus nào xuất hiện hay biến cố to tát nào xảy ra, tôi mong bạn vẫn bình tĩnh sống. Covid-19 chỉ là phép thử với mỗi chúng ta và trên đường đời chúng ta sẽ gặp nhiều phép thử khác nữa. Không ai biết trước tương lai sẽ thế nào nhưng có một điều chắc chắn, chúng ta là sản phẩm được dựng hình từ hiện tại. Thế hệ chúng ta phải là những con người sẵn sàng đối diện và thay đổi. Ai cũng có 24 tiếng như nhau nhưng việc quyết định thay đổi lại bản thân hay đợi con virus “tấn công” lại là sự lựa chọn của mỗi người.


Vân Trang
Jordy ft. nhatanhngx
Theo Trí Thức Trẻ23/03/2020